خدمات کلینیک
وقتی نتیجه غربالگری اولیه شنوایی نوزاد منفی باشد؛ نشان میدهد که پاسخ کافی ثبت نشده، معمولاً چند عامل ساده دلیل این وضعیت هستند؛ از جمله وجود مایع در گوش، حرکت زیاد یا بیدار بودن نوزاد، یا حتی شرایط محیطی نامناسب هنگام تست. در چنین شرایطی، منفی بودن تست شنوایی نوزاد به این معنا نیست که قطعاً مشکلی وجود دارد؛ بلکه نیاز به بررسی بیشتر دارد. والدین باید مطابق پروتکلهای استاندارد، مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد را طی ۷ تا ۱۴ روز آینده انجام دهند؛ تا علت نتیجه اولیه مشخص شود و در صورت نیاز، مراحل تشخیصی تکمیلی ادامه یابد.
نتیجه منفی در تست شنوایی نوزاد دقیقاً به چه معناست؟
نتیجهای که بهعنوان پاسخ ناموفق ثبت میشود، بهطور مستقیم نشاندهنده عدم دریافت سیگنال کافی از حلزون گوش یا مسیر عصب شنوایی است؛ اما این وضعیت در بسیاری از نوزادان نشانه اختلال واقعی نیست. سیستم شنوایی نوزاد، بهویژه در روزهای ابتدایی، هنوز تحت تأثیر شرایط فیزیولوژیک تولد قرار دارد، و ممکن است توانایی پاسخدهی کامل در تستهای OAE یا AABR را نداشته باشد. بنابراین، این نتیجه بهجای آنکه نشانه قطعی کمشنوایی باشد، تنها نخستین مرحله از فرآیند تشخیص است و برای تفسیر درست باید همراه با ارزیابیهای تکمیلی انجام شود.
در همین راستا، متخصصان برای توضیح نتایج غربالگری از مفاهیمی مانند «منفی واقعی» و «منفی کاذب» استفاده میکنند که میتواند به درک بهتر نتیجه کمک کند:
«منفی واقعی به نوزادی گفته میشود که تست غربالگری شنوایی را با موفقیت پشت سر میگذارد و در واقع هیچ اختلال شنوایی ندارد. در مقابل، منفی کاذب به نوزادی گفته میشود که در تست غربالگری قبول میشود، اما در حقیقت دچار اختلال شنوایی بوده است.»
منبع: False-negative results from screening tests – NCBI – NIH
آیا منفی بودن نتیجه همیشه نشانه مشکل شنوایی است؟
در بسیاری از موارد، پاسخ ناموفق در غربالگری اولیه به عوامل گذرا و غیرمرضی مرتبط است؛ که بهسرعت برطرف میشوند. برای نمونه، وجود اندک مایع آمنیوتیک در مجرای گوش، یا بیقراری لحظهای نوزاد میتواند کیفیت ثبت سیگنال را کاهش دهد؛ و باعث شود نتیجه بهاشتباه منفی گزارش شود. به همین دلیل، متخصصان همواره بر این نکته تأکید دارند که یک تست ناموفق بهتنهایی ارزش تشخیصی قطعی ندارد؛ و تنها در ترکیب با مرحله دوم غربالگری و ارزیابی شنواییسنجی تخصصی، میتوان درباره احتمال واقعی کمشنوایی تصمیمگیری کرد.
چرا برخی نوزادان در تست اولیه شنوایی نتیجه منفی میگیرند؟
در روزهای اولیه پس از تولد، ساختار گوش میانی هنوز در حال تخلیه مایعات است و این موضوع میتواند هدایت صدا را موقتاً مختل کند. همچنین نوزادی که آرام نیست یا در محیطی پر سروصدا تست میشود، پاسخهای شنوایی مناسبی ثبت نمیکند. بررسی دقیق این عوامل نشان میدهد که بیشتر موارد، گذرا و بیخطر هستند؛ به همین دلیل مرحله دوم غربالگری برای تشخیص افتراقی و جلوگیری از تشخیص اشتباه اهمیت زیادی دارد. در توضیح همین موضوع، بیمارستان کودکان فیلادلفیا (Children’s Hospital of Philadelphia) بیان میکند که:
برخی نوزادان تست شنوایی بدو تولد را با موفقیت پشت سر نمیگذارند و این موضوع میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله: نوزاد واقعاً دچار کمشنوایی باشد، وجود مایع یا ترشحات در گوش مانع دریافت صحیح صدا شده باشد، یا اینکه نوزاد هنگام انجام تست گریه کرده یا بیش از حد حرکت کرده باشد.
منبع: My Baby Failed the Newborn Hearing Screening — Now What?
وجود مایع یا ترشحات در گوش نوزاد بعد از تولد
این مایعات که معمولاً در اثر زایمان و قرارگیری طولانیمدت جنین در محیط مایع ایجاد میشوند، طی چند روز تا چند هفته جذب میگردند و مانع عبور مناسب صدا در تست OAE میشوند. از آنجا که حلزون گوش سالم است اما مسیر انتقال صدا مختل شده، نتیجه غربالگری ممکن است به اشتباه منفی گزارش شود. به همین دلیل توصیه میشود تستهای پیگیری پس از تخلیه طبیعی این مایعات انجام شود تا نتیجه دقیقتری به دست آید.
خوابآلود نبودن یا حرکت زیاد نوزاد هنگام انجام تست
برای ثبت صحیح سیگنالهای شنوایی، نوزاد باید آرام و بدون حرکت باشد؛ زیرا کوچکترین حرکت سر یا بدن، نویز قابلتوجهی تولید میکند و دستگاه قادر به تشخیص پاسخ واقعی حلزون نخواهد بود. نوزادانی که گرسنه هستند یا بهتازگی تغذیه شدهاند، معمولاً بیقرارند و واکنشهای جسمی آنها باعث افت کیفیت دادههای ثبتشده میشود. به همین دلیل توصیه میشود والدین پیش از انجام تست، شرایط آرامش نوزاد را فراهم کنند تا احتمال منفی شدن غیرواقعی کاهش یابد و مرحله دوم تنها برای موارد ضروری انجام شود.
شرایط محیطی و نویز در زمان انجام غربالگری
محیط انجام غربالگری نقش تعیینکنندهای در کیفیت نتایج دارد و هرگونه صدای اضافه، گفتوگو، بسته شدن در یا حرکت تجهیزات میتواند روند ثبت سیگنال را مختل کند. دستگاههای OAE حساسیت بالایی دارند و کوچکترین نویز میتواند موجب ایجاد پاسخ غلط یا عدم ثبت کامل شود. در مراکزی که فضای تست کاملاً آکوستیک نیست، احتمال ثبت نتیجه منفی بیشتر میشود. رعایت استانداردهای محیطی در بخش شنواییسنجی باعث میشود تعداد مواردی که بهطور اشتباه به مرحله دوم ارجاع داده میشوند؛ کاهش یابد و فرآیند غربالگری دقت بیشتری داشته باشد.
خطاهای احتمالی در تست OAE
هرچند تست OAE ابزار بسیار دقیقی است، اما همچون هر روش تشخیصی دیگر ممکن است تحتتأثیر خطاهای انسانی قرار گیرد. قرارگیری نادرست پروب در مجرای گوش، انتخاب تنظیمات نامناسب یا قطع شدن اتصال دستگاه از جمله مواردی هستند؛ که میتوانند نتیجه را دچار اختلال کنند. این خطاها معمولاً بهسرعت قابلاصلاحاند، اما ممکن است در غربالگری اولیه تشخیص داده نشوند. به همین دلیل، مرحله دوم فرصت مناسبی برای بررسی مجدد و اطمینان از درستی فرآیند است؛ تا احتمال ارجاع بیمورد یا ایجاد نگرانی در والدین کاهش یابد.
احتمال واقعی کمشنوایی در نوزادانی که تست آنها منفی شده چقدر است؟
با وجود نگرانی والدین، مطالعات نشان میدهد که تنها بخش کوچکی از نوزادانی که در تست اولیه شنوایی پاسخ ناموفق دارند، واقعاً دچار کمشنوایی هستند. براساس آمار معتبر جهانی، حدود ۸۰ درصد از نوزادانی که نتیجه اولیهشان منفی است، در تست دوم یا ارزیابیهای تکمیلی پاسخ طبیعی نشان میدهند. این دادهها اهمیت مرحله دوم و تکرار تست را نشان میدهد؛ زیرا بیشتر موارد ناشی از عوامل گذرا هستند. بنابراین، نتیجه اولیه نباید باعث نگرانی شدید شود، بلکه باید به عنوان یک هشدار اولیه برای بررسی دقیقتر در نظر گرفته شود.
اگر تست شنوایی نوزاد منفی شد، مراحل پیگیری چگونه است؟
برای پیگیری نتیجه ناموفق، والدین باید یک مسیر ساختاریافته را دنبال کنند تا تشخیص بهصورت دقیق و بدون تأخیر انجام شود. این مراحل شامل موارد زیر است:
- تکرار غربالگری در ۷ تا ۱۴ روز آینده؛ مرحله دوم شنواییسنجی باید در زمانی انجام شود که مایعات گوش تخلیه شده و شرایط فیزیولوژیک نوزاد پایدارتر است.
- ارزیابی با OAE یا AABR در مرحله دوم؛ اگر پاسخ طبیعی باشد، معمولاً نیازی به پیگیری بیشتر نیست.
- ارجاع به کلینیک تخصصی در صورت تکرار نتیجه منفی؛ نوزاد برای انجام تستهای تشخیصی کاملتر مانند ABR ارجاع میشود تا وضعیت حلزون و مسیر عصب شنوایی با دقت بررسی گردد.
- بررسی عوامل خطر همزمان؛ در نوزادانی که سابقه پزشکی پرخطر دارند، برنامه پیگیری حتی با وجود پاسخ طبیعی نیز ادامه پیدا میکند.
چه عواملی خطر کمشنوایی در نوزادان را افزایش میدهد؟
برخی عوامل زمینهای احتمال کمشنوایی را افزایش میدهند؛ و در تفسیر نتایج غربالگری باید به آنها توجه شود. برای مثال، سابقه خانوادگی کمشنوایی، تولد نارس، قرارگیری جنین در معرض عفونتهای دوران بارداری مانند CMV یا مصرف برخی داروهای اتوتوکسیک از جمله این عوامل هستند. همچنین نوزادانی که دوران بستری در NICU را تجربه کردهاند یا دچار زردی شدید بودهاند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. شناخت این عوامل به متخصص کمک میکند حتی در صورت پاسخ طبیعی در مرحله دوم، پیگیریهای دورهای را برای اطمینان از سلامت شنوایی کودک برنامهریزی کند.
اهمیت تشخیص زودهنگام کمشنوایی در رشد گفتار و زبان کودک
تشخیص بهموقع کمشنوایی تأثیر چشمگیری بر مسیر رشد گفتار، ارتباط و مهارتهای اجتماعی کودک دارد؛ زیرا هرگونه تأخیر در مداخله میتواند روند طبیعی یادگیری زبان را مختل کند. در این میان، منفی بودن تست شنوایی نوزاد فرصتی برای شناسایی زودهنگام مشکلات احتمالی فراهم میکند و در صورت پیگیری صحیح، امکان آغاز درمان و تجویز سمعک یا سایر مداخلات در زمان طلایی فراهم میشود. این رویکرد، شانس رشد گفتاری طبیعی را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
