خدمات کلینیک
در تجویز مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد، هدف اصلی بررسی دقیقتر عملکرد سیستم شنوایی، پس از نتیجه نامشخص یا مشکوک در غربالگری اولیه است؛ تا مشخص شود آیا گوشها به شکل طبیعی صدا را پردازش میکنند؛ یا نیاز به پیگیری بیشتری وجود دارد. این مرحله معمولاً طی چند هفته اول پس از تولد و در بهترین زمان شنوایی سنجی نوزاد یعنی پیش از تکمیل سهماهگی انجام میشود؛ تا هرگونه مشکل احتمالی سریعتر تشخیص داده شود. در این مرحله ارزیابیها شامل سنجش عملکرد حلزون، مسیر عصبی شنیداری و واکنشهای الکتروفیزیولوژیک با استفاده از تستهای استاندارد OAE و ABR است.
زمان انجام مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد
هماهنگکردن زمان این ارزیابی با الگوی خواب و آرامش نوزاد، بهترین کیفیت پاسخ را فراهم میکند، زیرا نوزاد باید در وضعیت بدون تحرک و تا حد ممکن خوابآلود باشد؛ تا سیگنالها بدون نویز ثبت شوند. معمولاً این مرحله بین دو تا ششهفتگی انجام میشود، اما اگر روند رشد نوزاد مناسب باشد و عوامل خطر وجود داشته باشد، میتوان آن را اندکی دیرتر نیز انجام داد. انجام این تستها در سنین پایینتر باعث افزایش دقت تشخیص و جلوگیری از تأخیر در مسیر رشد گفتار کودک میشود.
«مرحله اول غربالگری باید بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تولد، و مرحله دوم (غربالگری مجدد) بین ۷ تا ۱۴ روزگی انجام شود. در تگزاس، غربالگری دوم به طور معمول نوزادانی را که در معرض خطر عوارض جدی پزشکی قرار دارند، شناسایی میکند.»
منبع: Newborn Screening – Frequently Asked Questions | Texas DSHS
دلایل انجام مرحله دوم شنوایی سنجی برای نوزاد
انجام دوباره آزمونهای شنوایی با هدف کاهش احتمال خطای غربالگری اولیه انجام میشود، زیرا در ساعات یا روزهای اول پس از تولد، وجود مایع جنینی، وِرنیکس یا حرکات غیرقابلکنترل نوزاد میتواند باعث ثبت پاسخ نادرست شود. در چنین شرایطی مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد فرصتی فراهم میکند؛ تا عملکرد واقعی گوشها بررسی شود، و والدین با اطمینان بیشتری درباره وضعیت شنوایی فرزند خود تصمیم بگیرند. همچنین، این مرحله میتواند وجود فاکتورهای خطر مانند سابقه خانوادگی کمشنوایی، زردی شدید یا عفونتهای نوزادی را آشکار کند و کمک کند تا بر اساس شواهد دقیق، مسیر پیگیری درمانی مشخص شود.
برای ارزیابی شنوایی نوزادان در مرحله دوم، از چه تستهای شنوایی استفاده میشود؟
رویکردهای ارزیابی در مرحله دوم، معمولاً ترکیبی از آزمونهای فیزیولوژیک است؛ تا تصویر جامعتری از عملکرد حلزون گوش و مسیر عصبی مرکزی ارائه شود. این روشها به شکل غیرتهاجمی و بدون ایجاد درد انجام میشوند؛ و به متخصص کمک میکنند تا تشخیص دهد آیا کاهش شنوایی احتمالی موقتی، رسانشی یا حسیعصبی است. در بیشتر مراکز، انتخاب آزمونها بر اساس نتیجه مرحله اول و وجود عوامل خطر تعیین میشود، اما هدف اصلی همیشه دستیابی به نتیجهای قطعیتر و قابلاتکا است.
تست OAE (گسیلهای صوتی گوش)
در ارزیابی OAE، هدف بررسی عملکرد سلولهای مویی خارجی در حلزون گوش است، زیرا این سلولها در پاسخ به محرک صوتی، ارتعاشاتی ایجاد میکنند که توسط پروب مخصوص اندازهگیری میشود. این تست بسیار سریع، بیخطر و حساس است و امکان تشخیص اختلالات خفیف تا متوسط شنوایی را فراهم میکند. اگر پاسخ به اندازه کافی قوی ثبت نشود، ممکن است انسداد کانال گوش، باقیماندن مایع یا اختلال عملکرد حلزون مطرح شود. OAE از نظر بالینی پایهایترین آزمون برای تشخیص اولیه اختلالات شنوایی محسوب میشود.
تست ABR غربالگری (پاسخ شنیداری ساقه مغز)
در تست ABR، فعالیت الکتریکی مسیر شنیداری از حلزون تا ساقه مغز ارزیابی میشود؛ تا مشخص شود سیستم عصبی چگونه محرک صوتی را پردازش میکند. الکترودهای سطحی روی پیشانی و پشت گوشها قرار میگیرند، و نوزاد در حالت خواب طبیعی نگه داشته میشود؛ تا سیگنالهای عصبی دقیقتر ثبت شوند. این آزمون امکان تشخیص اختلالات انتقال سیگنال عصبی را فراهم میکند؛ و حساسترین ابزار برای غربالگری کمشنواییهای حسیعصبی در نوزادان است. در بسیاری از کشورها طبق آمار، بیش از ۹۵ درصد نوزادان با این روش مورد ارزیابی دقیق قرار میگیرند.
چگونه نوزاد را برای تست دوم شنوایی آماده کنیم؟ (توصیههای کلینیکی)
آمادهسازی مناسب نوزاد باعث کاهش نویز حرکتی، و افزایش دقت ثبت پاسخها میشود؛ زیرا بسیاری از خطاهای ثبت ناشی از بیقراری یا گریه نوزاد است. بهتر است والدین پیش از حضور در کلینیک، نوزاد را حمام کرده و زمان تغذیه او را طوری تنظیم کنند که هنگام انجام تست در حالت خواب یا نیمهخواب باشد. همچنین لباس راحت، پوشک خشک و آرامسازی محیط نقش مهمی در کیفیت نتیجه دارند. برای کمک بیشتر، رعایت برخی نکات کاربردی میتواند تجربه بهتری برای والدین ایجاد کند:
- همراه داشتن پستانک یا شیشه شیر برای آرامسازی نوزاد
- انتخاب زمان مراجعه مطابق با الگوی خواب طبیعی نوزاد
تفسیر نتایج مرحله دوم: بعد از تست چه اتفاقی میافتد؟
در تفسیر نتایج، هدف مشخصکردن این است که آیا پاسخهای ثبتشده از نظر شدت، زمانبندی و الگوی امواج با محدوده طبیعی مطابقت دارند؛ یا نیازمند پیگیری بیشتر هستند. اگر نتیجه «پاس» باشد، معمولاً مشکلی مطرح نیست و نوزاد وارد مسیر رشد طبیعی شنیداری میشود، اما اگر نتیجه «ریفر» باشد، مرحله ارزیابی تشخیصی آغاز میشود. این مرحله شامل آزمونهای دقیقتر با شدتهای مختلف، و گاهی ارزیابی کامل شنواییسنجی تشخیصی است؛ تا نوع و میزان احتمالی کمشنوایی تعیین شود.
دلایل رد شدن نوزاد در مرحله دوم شنوایی سنجی
- باقی ماندن مایع در گوش میانی یا وجود ترشحات پس از تولد که مانع عبور صحیح صدا میشود.
- وجود جرم، وِرنیکس یا انسداد نسبی مجرای گوش که عملکرد پروب را مختل میکند.
- بیقراری، گریه یا حرکت نوزاد که باعث ایجاد نویز و ثبت پاسخ نادرست میشود.
- مشکلات گذرای مسیر عصبی یا ضعف موقتی پاسخهای حلزونی که معمولاً در ارزیابی تکمیلی دقیقتر مشخص میشود.
در صورتی که نتیجه مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد منفی شد؛ چکار کنیم؟
پس از دریافت نتیجه نامطلوب، مسیر پیگیری شامل ارزیابی دقیقتر با تست ABR یا آزمونهای تکمیلی است تا میزان، نوع و الگوی دقیق کمشنوایی مشخص شود. والدین باید با آرامش روند را دنبال کنند، زیرا مداخله بهموقع میتواند کیفیت رشد گفتار و مهارتهای ارتباطی کودک را بهطور چشمگیری بهبود بخشد. در این مرحله متخصص معمولاً درباره گزینههای درمانی یا توانبخشی مانند سمعک، یا مداخله زودهنگام توضیح میدهد تا خانوادهها بتوانند در زمان مناسب تصمیمگیری آگاهانه داشته باشند.
آیا تشخیص قطعی کمشنوایی نوزاد در مرحله دوم شنوایی سنجی ممکن است؟
در این مرحله معمولاً هدف رسیدن به نتیجه قطعی نزدیک به تشخیص است، اما گاهی برای تأیید کامل لازم است ارزیابی تشخیصی انجام شود، زیرا برخی اختلالات نیازمند تستهای دقیقتر با شدتهای متنوع هستند. مرحله دوم معمولاً مشخص میکند، آیا احتمال کمشنوایی واقعی وجود دارد یا خیر؛ و آیا نیاز به بررسی کاملتر هست. در صورت وجود عوامل خطر یا پاسخهای غیرطبیعی، متخصص شنواییشناسی برنامهریزی لازم را برای تستهای تکمیلی ارائه میدهد تا هیچگونه اختلال پنهان باقی نماند.
نوبت بعدی مراجعه برای شنوایی سنجی نوزاد پس از مرحله دوم چه زمانی است؟
پس از انجام مرحله دوم شنوایی سنجی نوزاد، زمان مراجعه بعدی بر اساس نتیجه آزمون تعیین میشود، اما معمولاً در صورت پاس شدن تست، پیگیری در ششماهگی برای بررسی رشد شنیداری توصیه میشود. اگر نتیجه مشکوک یا منفی باشد، ارزیابی تشخیصی باید بدون تأخیر برنامهریزی شود تا فرصت طلایی مداخله از دست نرود. هدف از این روند، اطمینان از سلامت شنوایی و حمایت از رشد گفتار کودک است.
