مراحل شنوایی سنجی نوزاد | بررسی شنوایی از تولد تا تشخیص

مراحل شنوایی سنجی نوزادان معمولاً در چند گام مشخص و استاندارد انجام می‌شود تا هرگونه اختلال شنوایی در همان ماه‌های ابتدایی زندگی تشخیص داده شود. این فرآیند از غربالگری اولیه در بیمارستان شروع شده و در صورت نیاز با ارزیابی‌های دقیق‌تر ادامه پیدا می‌کند. اگر نوزاد در یکی از مراحل غربالگری نتیجه مطلوبی دریافت نکند، لازم است بررسی‌های تکمیلی در مراکز تخصصی شنوایی‌سنجی انجام شود. توجه به بهترین زمان تست شنوایی نوزاد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی می‌تواند از بروز مشکلات گفتاری، زبانی و ارتباطی در سال‌های بعدی زندگی کودک جلوگیری کند.

مرحله اول شنوایی سنجی نوزاد (غربالگری اولیه در بیمارستان)

اولین ارزیابی شنوایی معمولاً در همان روزهای ابتدایی پس از تولد انجام می‌شود و هدف آن شناسایی سریع نوزادانی است که ممکن است در مسیر رشد شنوایی دچار مشکل باشند. در این مرحله، متخصصان شنوایی‌شناسی با استفاده از ابزارهای غربالگری سریع و غیرتهاجمی وضعیت عملکرد گوش داخلی و مسیرهای اولیه شنوایی را بررسی می‌کنند. دلیل انجام تست شنوایی برای نوزادان در این مرحله آن است که بسیاری از اختلالات شنوایی در بدو تولد وجود دارند اما بدون آزمایش قابل تشخیص نیستند. این غربالگری ساده، اولین گام از مراحل شنوایی سنجی نوزاد محسوب می‌شود و معمولاً پیش از ترخیص از بیمارستان انجام می‌گیرد.^{Newborn hearing screening protocols and guidelines}

تست OAE نوزاد چیست و چگونه انجام می‌شود؟

یکی از رایج‌ترین روش‌های غربالگری شنوایی در بدو تولد، آزمون OAE یا «انتشارهای صوتی گوش» است که عملکرد سلول‌های مویی در حلزون گوش را بررسی می‌کند. در این روش، یک پروب کوچک در مجرای گوش نوزاد قرار داده می‌شود و صداهای بسیار ملایمی به گوش ارسال می‌گردد. اگر حلزون گوش عملکرد طبیعی داشته باشد، بازتاب صوتی مشخصی تولید می‌کند که توسط دستگاه ثبت می‌شود. این فرآیند کاملاً بدون درد است و معمولاً زمانی انجام می‌شود که نوزاد در حالت خواب یا آرامش قرار دارد.

دقت این آزمون در غربالگری اولیه بسیار قابل قبول است و به متخصص کمک می‌کند تا عملکرد گوش داخلی را به سرعت ارزیابی کند. با این حال، نتیجه «عدم قبولی» در تست OAE لزوماً به معنی کم‌شنوایی قطعی نیست. عواملی مانند وجود مایع در گوش میانی، باقی‌ماندن ترشحات زایمان یا حرکت نوزاد می‌تواند نتیجه آزمون را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، اگر نتیجه غربالگری طبیعی نباشد، ادامه مراحل شنوایی سنجی نوزاد با آزمایش‌های تکمیلی انجام می‌شود.

تست AABR در غربالگری شنوایی نوزادان

در برخی مراکز درمانی، علاوه بر OAE از آزمون AABR نیز برای غربالگری اولیه استفاده می‌شود که عملکرد عصب شنوایی و مسیرهای عصبی شنوایی تا ساقه مغز را بررسی می‌کند. در این روش، الکترودهای کوچکی روی پوست سر نوزاد قرار می‌گیرند و پاسخ مغز به صداهای ملایم ثبت می‌شود. دستگاه به طور خودکار این پاسخ‌ها را تحلیل می‌کند و نتیجه قبولی یا نیاز به بررسی بیشتر را مشخص می‌سازد. این آزمایش نیز غیرتهاجمی و کاملاً ایمن است.

مزیت مهم AABR این است که می‌تواند برخی اختلالات شنوایی عصبی را نیز شناسایی کند؛ اختلالاتی که ممکن است در تست OAE دیده نشوند. به همین دلیل، در نوزادانی که در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بستری بوده‌اند یا عوامل خطر کم‌شنوایی دارند، انجام این آزمون اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در بسیاری از برنامه‌های غربالگری، ترکیب این دو تست دقت مراحل شنوایی سنجی نوزاد را افزایش می‌دهد.

تست شنوایی نوزاد در این مرحله چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان غربالگری شنوایی در بدو تولد معمولاً کوتاه است و اغلب کمتر از چند دقیقه طول می‌کشد. در بیشتر موارد، انجام تست OAE بین پنج تا ده دقیقه زمان نیاز دارد و اگر نوزاد در وضعیت آرام قرار داشته باشد، نتیجه سریع ثبت می‌شود. در تست AABR ممکن است زمان بررسی کمی بیشتر باشد؛ اما همچنان در محدوده زمانی کوتاه و قابل انجام در محیط بیمارستان باقی می‌ماند.

از آنجا که نوزادان اغلب در ساعات اولیه زندگی زمان زیادی را در خواب می‌گذرانند، انجام تست در همین بازه زمانی ساده‌تر است. اگر شرایط محیطی مناسب باشد و نوزاد بی‌قرار نباشد، کل فرآیند غربالگری در مدت کوتاهی تکمیل می‌شود. این سرعت انجام آزمایش باعث شده که غربالگری اولیه به بخش استاندارد مراقبت‌های نوزادی در بسیاری از مراکز درمانی تبدیل شود.

مرحله دوم: غربالگری مجدد شنوایی (تست تکمیلی)

گاهی نتیجه غربالگری اولیه به صورت «نیاز به بررسی بیشتر» گزارش می‌شود و در چنین شرایطی مرحله دوم از مراحل شنوایی سنجی نوزاد انجام می‌گیرد. این مرحله معمولاً چند هفته پس از تولد و در مراکز تخصصی شنوایی‌سنجی انجام می‌شود تا مشخص شود آیا نتیجه مرحله اول تحت تأثیر عوامل موقتی بوده یا نشانه‌ای از مشکل واقعی در سیستم شنوایی وجود دارد. در بسیاری از موارد، نوزادانی که در مرحله اول نتیجه طبیعی نگرفته‌اند، در این مرحله عملکرد شنوایی طبیعی نشان می‌دهند.

در غربالگری مجدد ممکن است همان تست‌های OAE یا AABR با شرایط دقیق‌تر تکرار شوند. تفاوت اصلی این است که در این مرحله محیط آزمایش کنترل‌شده‌تر است و متخصص شنوایی‌شناسی بررسی دقیق‌تری انجام می‌دهد. هدف از این ارزیابی جلوگیری از تشخیص اشتباه و اطمینان از سلامت شنوایی نوزاد است. در واقع این مرحله نقش یک فیلتر تشخیصی مهم را در فرآیند ارزیابی شنوایی ایفا می‌کند.

مرحله سوم: ارزیابی تشخیصی کامل (Diagnostic ABR)

اگر نوزاد در مرحله دوم نیز نتیجه طبیعی دریافت نکند، مرحله سوم یعنی ارزیابی تشخیصی کامل انجام می‌شود. این مرحله دقیق‌ترین بخش از مراحل شنوایی سنجی نوزاد محسوب می‌شود و به متخصص اجازه می‌دهد آستانه شنوایی کودک را با دقت بالا اندازه‌گیری کند. در این ارزیابی، عملکرد مسیرهای شنوایی از گوش داخلی تا ساقه مغز به طور کامل بررسی می‌شود و اطلاعات مهمی درباره نوع و شدت کم‌شنوایی به دست می‌آید.

معمولاً این آزمون در مراکز تخصصی شنوایی‌شناسی و توسط ادیولوژیست انجام می‌شود. در بسیاری از موارد نوزاد در حالت خواب طبیعی یا خواب القایی قرار می‌گیرد تا حرکت بدن در ثبت پاسخ‌های عصبی اختلال ایجاد نکند. نتایج این مرحله مبنای تصمیم‌گیری برای اقدامات درمانی مانند تجویز سمعک، ارجاع برای کاشت حلزون یا برنامه‌های توانبخشی شنوایی خواهد بود.

تست ABR تشخیصی برای نوزادان چیست؟

آزمون ABR تشخیصی یک روش الکتروفیزیولوژیک دقیق است که پاسخ الکتریکی مسیر شنوایی در برابر محرک‌های صوتی را ثبت می‌کند. در این آزمایش، صداهای کنترل‌شده از طریق هدفون‌های کوچک به گوش نوزاد ارسال می‌شود و الکترودهای قرار گرفته روی پوست سر پاسخ‌های عصبی را ثبت می‌کنند. این داده‌ها به متخصص کمک می‌کند آستانه شنوایی نوزاد را در فرکانس‌های مختلف تخمین بزند.

بر خلاف تست‌های غربالگری که تنها نتیجه قبولی یا عدم قبولی ارائه می‌دهند، ABR تشخیصی اطلاعات کمی و قابل تحلیل در اختیار متخصص قرار می‌دهد. این اطلاعات برای تعیین شدت کم‌شنوایی، نوع آن (انتقالی، حسی‌عصبی یا ترکیبی) و انتخاب مسیر درمانی بسیار ارزشمند است. به همین دلیل، این آزمون نقش کلیدی در تکمیل مراحل شنوایی سنجی نوزاد دارد.

بهترین زمان انجام تست شنوایی نوزاد

بهترین زمان تست شنوایی نوزاد معمولاً در روزهای اول پس از تولد و پیش از ترخیص از بیمارستان در نظر گرفته می‌شود. انجام غربالگری در این زمان باعث می‌شود تقریباً تمام نوزادان بدون نیاز به مراجعه جداگانه مورد بررسی قرار بگیرند. اگر به هر دلیل این آزمایش در بیمارستان انجام نشود، توصیه می‌شود حداکثر تا پایان ماه اول زندگی نوزاد غربالگری شنوایی انجام شود.

متخصصان شنوایی‌شناسی معمولاً از یک قانون سه‌مرحله‌ای برای مدیریت کم‌شنوایی مادرزادی استفاده می‌کنند. این رویکرد به والدین کمک می‌کند بدانند که چه زمانی باید مراحل مختلف ارزیابی و مداخله انجام شود.

• غربالگری شنوایی تا پایان ۱ ماهگی
• تشخیص قطعی کم‌شنوایی تا پایان ۳ ماهگی
• شروع مداخله درمانی و توانبخشی تا پایان ۶ ماهگی

رعایت این زمان‌بندی احتمال رشد طبیعی گفتار و زبان کودک را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

اگر نوزاد تست اول را پاس کند باز هم نیاز به بررسی دارد؟

قبولی در غربالگری اولیه نشانه خوبی از سلامت شنوایی است؛ اما این موضوع به معنی بی‌نیازی کامل از توجه به رشد شنوایی و گفتاری کودک نیست. برخی اختلالات شنوایی ممکن است در ماه‌ها یا سال‌های بعدی زندگی ظاهر شوند، به‌ویژه در کودکانی که سابقه خانوادگی کم‌شنوایی یا عوامل خطر پزشکی دارند. بنابراین، والدین باید به واکنش‌های شنیداری نوزاد و مراحل رشد گفتار او توجه داشته باشند.

نشانه‌هایی مانند عدم واکنش به صداهای بلند، تأخیر در غان و غون کردن یا بی‌توجهی به صدای والدین می‌تواند نیاز به بررسی دوباره شنوایی را مطرح کند. در چنین شرایطی، مراجعه به متخصص شنوایی‌شناسی بهترین اقدام است. جدول زیر به طور خلاصه مراحل شنوایی سنجی نوزاد و هدف هر مرحله را نشان می‌دهد.

شناخت دقیق این مراحل به والدین کمک می‌کند روند ارزیابی شنوایی نوزاد را با آگاهی بیشتری دنبال کنند و در صورت نیاز، اقدامات درمانی را در زمان مناسب آغاز نمایند.

اگر نوزاد در تست شنوایی رد شود چه باید کرد؟

عدم قبولی در غربالگری شنوایی به معنی کم‌شنوایی قطعی نیست و والدین نباید فوراً نگران شوند. در بسیاری از موارد، عواملی مانند وجود مایع در گوش میانی، باقی‌ماندن موم گوش یا حتی حرکت نوزاد هنگام انجام آزمایش می‌تواند نتیجه تست را تغییر دهد. با این حال، پیگیری سریع و مراجعه به مرکز تخصصی شنوایی‌سنجی اهمیت زیادی دارد تا مراحل بعدی ارزیابی بدون تأخیر انجام شود.

اگر در بررسی‌های تشخیصی کم‌شنوایی تأیید شود، مداخله زودهنگام نقش بسیار مهمی در رشد طبیعی کودک خواهد داشت. متخصصان معمولاً برنامه‌ای شامل استفاده از سمعک، توانبخشی شنوایی، آموزش والدین و در برخی موارد بررسی گزینه کاشت حلزون را پیشنهاد می‌کنند. شروع مداخلات در ماه‌های ابتدایی زندگی می‌تواند به شکل قابل توجهی بر رشد گفتار و زبان کودک تأثیر مثبت بگذارد.